یکی از هنر های سرگرم کننده و لذت بخش در فرهنگ های مختلف، موسیقی است. موسیقی تسکین دهنده جسم و روح انسانی است و نقش یک داروی مسکن را بر عهده دارد.
موسیقی به عنوان یک هنر سرگرمی
از محدود فعالیت هایی که کل مغز را درگیر می سازد، گوش سپردن به موسیقی است. درباره تاثیرات موسیقی بر انسان تحقیقات گسترده ای شکل گرفته است.
بی شک هر نوع سبک موسیقی برای انسان مفید واقع نمی باشد و ممکن است حالات روحی آدمی را تحت تاثیر منفی قرار دهد.
تاثیرات موسیقی بر جسم انسان
تحقیقات بیانگر آن هستند که با موسیقی دوره نقاهت نشانه های بیماری کاهش پیدا می کند و سرعت ریکاوری بهبود می یابد.
در دنیای مدرن یکی از روش های کاربردی طب مکمل، موسیقی درمانی به شمار می رود. موسیقی در بهبود میگرن، صرع، فشار خون و آسیب های مغزی کمک شایانی می کند و قادر است درد بیمار را کاهش دهد.
تاثیر موسیقی بر درمان درد
یک مقاله در مجله انگلیسی زبان حاکی از آن دارد که گوش سپردن به موسیقی کلاسیک و آرام بخش قادر است بالغ بر 25 درصد افسردگی و 21 درصد از درد های مزمن اعم از درد دیسک کمر، رماتیسم مفصلی و ورم مفاصل را تسکین دهد.
اکثر بیمارستان ها در خصوص کاهش نیاز به استفاده از دارو در طول زایمان از موسیقی درمانی بهره می گیرند.
نظریه های مختلفی درباره علت تاثیر موسیقی بر کاهش درد وجود دارد. در یکی از نظریه ها اعتقاد بر آن است که موسیقی قادر است احساس کنترل را به بیمار القا دهد، احساسات فرد را به صورت ناگهانی و غیر منتظره تغییر دهد و برای غلبه بر درد هورمون آندروفین را ترشح سازد.
اثر موسیقی بر فشار خون و قلب
تحقیقات بیانگر آن هستند که فقط 30 دقیقه گوش دادن به موسیقی کلاسیک، سلتیک یا راگا در روز، ممکن است فشارخون را به طور چشمگیری کاهش دهد.
در تحقیق دیگری که محققان انگلیسی و ایتالیایی انجام دادند، شش سبک موسیقی از جمله قطعات کلاسیک و رپ با وقفههای زمانی دو دقیقهای برای زنان و مردان جوانی که نیمی از آنها تعلیم موسیقی دیده بودند پخش شد.
افراد شرکتکننده در طول گوش دادن از نظر سرعت تنفس، ضربان قلب و فشار خون مورد مطالعه قرار گرفتند.
با موسیقی زنده سرعت تنفس و ضربان قلبشان سریعتر بود و با موسیقی آرام و آهسته ضربان قلب و سرعت تنفس آنها نیز کندتر میشد.
در مکث بین دو قطعه، سرعت تنفس و ضربان قلب نرمال یا نزدیک به سطح سینه قرار داشت.در اینجا مشخص شد سبک موسیقی تاثیری ندارد بلکه تمپو و سرعت موسیقی است که بر ریلکس سازی بیشترین تاثیر را دارد.
موسیقی و ضربه مغزی
در تحقیقی که در کشور فنلاند انجام شد، در بیماران دچار ضربه مغزی که روزانه چند ساعت به موسیقی گوش میدادند، نسبت به آنهایی که در معرض موسیقی قرار نگرفتند حافظه کلامی و دامنه توجه به طرز چشمگیری بهبود پیدا کرده بود.
در واقع گوش دادن به موزیک پس از ضربه مغزی روند بهبود رفتاری را سرعت میبخشد و تغییرات عصبی نوروآناتومیکی ریزدانهای را در مغز بهبود میدهد.
علاوه بر این، تحقیقات نشان از آن دارند که موسیقی به درمان غفلت یکسویه کمک میکند.
تأثیر موسیقی بر سیستم ایمنی بدن
از دیگر تأثیرات موسیقی بر انسان، تقویت سیستم ایمنی بدن است.دانشمندان بر این باور هستند که موسیقی میتواند یک تجربه عاطفی مثبت ایجاد کند که موجب افزایش سطح ترشح هورمونهای تقویت کننده سیستم ایمنی بدن می شود.
آواز خواندن یا گوش دادن به موزیک سطوح ترشح هورمون کورتیزول (مرتبط با استرس) را کاهش میدهد.
بالا بودن سطح کورتیزول میتواند توانایی سیستم ایمنی بدن را به شدت کاهش دهد.
موسیقی ارامبخش جسم و روح
موسیقی و درد زایمان
از دیگر موارد شگفتانگیز تأثیرات موسیقی بر انسان این است که در صورت بکارگیری موسیقی درمانی حین زایمان، اضطراب و درد پس از تولد کاهش مییابد و از احتمال بروز افسردگی پس از زایمان کاسته میشود.
تأثیرات موسیقی بر ذهن
موسیقی نواحی مختلف مغز مانند سیستم شنوایی، حرکتی و لیمبیک ( مرتبط با احساسات) را به فعالیت وادار می کند و این قدرت را دارد تا هوش، یادگیری و IQ را ارتقا بخشد.
علاوه بر درمان و کاهش علائم بیماریها، موسیقی تأثیرات مثبتی بر حافظه، هوش، میزان تمرکز، بهروری، آرامش ذهنی، کیفیت خواب و عملکرد ورزشی دارد.
هر فعالیتی که در این سطح مغز را درگیر کند، قطعاً به افزایش هوش فرد منجر خواهد شد.
در گذشته باور بر این بود که گوش سپردن به موسیقی کلاسیک به ویژه موتزارت هنگام تستهای شناختی عملکرد فرد را بالا میبرد.
تاثیرات موسیقی در تقویت حافظه
موسیقی موتزارت و موسیقی سبک باروک با الگوی ۶۰ ضربه در هر دقیقه (۶۰ bps) سمت چپ و راست مغز را فعال میکنند.
کارکرد همزمان سمت چپ و راست مغزT یادگیری و بازیابی اطلاعات را به حداکثر میرساند.
فعالیتهایی مثل آواز خواندن یا نواختن یک ساز که هر دو طرف مغز را درگیر می سازند، توانایی مغز در پردازش اطلاعات را به طور معناداری افزایش می دهند.
یک تکنیک جالب به خاطر سپاری، استفاده از آهنگ است. اگر مطلبی را همراه با یک آهنگ یاد گرفته و به ذهن سپرده باشید، با نواختن آهنگ در ذهنتان، آن مطلب هم برای شما یادآوری میشود.
نکته مهم اینکه برای یادگیری و تقویت حافظه بهتر است موسیقی بی کلام باشد چون به جای چیزی که قرار است فرد به یاد آورد فقط کلمات پس زمینهی آواز یادآور خواهند شد.
تأثیر موسیقی بر تمرکز و توجه
شدت تمرکز و طول مدت متمرکز شدن در همه گروههای سنی با هر سطحی از توانایی، با گوش سپردن موسیقیهای کلاسیک آرامش بخش یا موسیقی گوش نواز افزایش مییابد.
تاثیرات موسیقی بر عملکرد ورزشی
گوش دادن به موسیقی در هنگام ورزش، موجب افزایش عملکرد فیزیکی می شود. با موسیقی متوجه گذشت زمان نمیشویم و فعالیت ورزشی جذاب تر به نظر می رسد.
کمتر احساس خستگی میکنیم از نظر روانی در سطوح برانگیختگی بالاتری قرار میگیریم و از نظر فیزیولوژیکی ریلکستر می شویم.
تاثیرات موسیقی بر بهره وری کاری
موسیقی دشمن خستگی است. بهتر است مرتب نوع موسیقی خود را تغییر دهید یک روز کلاسیک روز دیگر پاپ و روز دیگر سنتی انتخاب کنید تا متوجه شوید چه نوع موسیقی بر روی ما اثر مطلوبتری دارد و بهرهوری بیشتری را به ارمغان میآورد.
بنابر گزارش منتشر شده در مجله Behavior and physiology توانایی فرد در شناسایی تصاویر بصری مثل حروف و اعداد درصورت به گوش رسیدن موسیقی راک یا کلاسیک در پس زمینه بسیار سریعتر میباشد.
موسیقی ذهن را آرام میسازد
طبق تحقیقات انجام شده یکی از راه های مبارزه با بیخوابی این است که ۴۵ دقیقه قبل از خواب به موسیقی کلاسیک گوش دهید. این نوع موسیقی فعالیت سیستم عصبی سمپاتیک را کاهش میدهد و اضطراب، فشارخون و ضربان قلب را پایین می آورد.
هم چنین شل کردن ماهیچهها و دور کردن فرد از افکار منفی اثرات مثبتی بر خواب میگذارد.
موسیقی خلاقیت را به اوج می رساند
برای کسانی که دوست دارند در جلسات و شرایط کاریِ خلاقانه به موسیقی گوش کنند، حضور یک عامل انگیزنده بهترین موقعیت را به وجود میآورد.
محققان نشان دادهاند که درجهی کمی از صدای محیط میتواند خلاقیت را به جریان بیاندازد، اما این درجه مرز باریکی دارد؛ صداهای بلند تمرکز کردن را بسیار مشکل میکنند.
تحقیقی در سال ۲۰۱۵ نشان داد که وقتی به دنبال پوشش صوتی ( پوشش دادن صداهای مزاحم با صدایی دیگر) با استفاده از صدای پسزمینه هستید، صداهای طبیعی مثل صدای امواج ساحل علاوه بر ماسکه کردن صدای مزاحم میتوانند به بهبود تمرکز افراد نیز کمک کنند.
شما باید دنبال یک صدای پسزمینهی آرام باشید، فرقی نمیکند آن را به وجود آورید یا به طور طبیعی ایجاد شود.
موسیقی باکلام میتواند در تمرکز حواس اختلال ایجاد کند
برای کارهای فیزیکی یا کارهایی که به تمرکز زیادی نیاز ندارند، موسیقی باکلام اغلب فایدهی زیادی دارد؛ ولی موقع انجام کارهای دقیق باعث بر هم زدن تمرکز میشود.
تحقیقات نشان میدهد که صحبت قابل فهم (صحبتی که به وضوح شنیده و درک شود) جوی به وجود میآورد، که باعث حواسپرتی میشود.
دردسرساز ترین مشکل یک دفتر کار شلوغ این است که مدام تمرکز خود را تغییر میدهیم، تا به حرفهای قابل شنیدن و قابل فهم دیگران گوش کنیم.
تلاش برای انجام کاری که زبان در آن دخیل است (مثل نوشتن) در حین گوش دادن به موسیقی باکلام، مثل این است که در حالی که یک نفر دارد همزمان با شما حرف میزند، با شخص دیگری مکالمه کنید. در این مورد معمولا موسیقی باکلام شما را به بنبست میرساند.
از سوی دیگر، موسیقی باکلام میتواند بر فعالیتهای خلاقانهای که مستقیما با فعالیتهای کلامی ارتباط ندارند، تأثیر متفاوتی بگذارد. به عنوان مثال تحقیقی که روی توسعهدهندگان نرمافزار انجام شد نشان داد که موسیقی باکلام بازده کار آنها را افزایش میدهد.
چه نوع موسیقیای برای غرق شدن در کار مناسب است؟
هر چند هر موسیقیای که شما دوست دارید اولویت دارد، از آنجا که سلیقهی بیشتر مردم بازهی وسیعی را در برمیگیرد، مشخص کردن نوع خاصی از موسیقیِ مناسب برای کار غیرممکن نیست.
موسیقی کلاسیک(باروک)
موسیقی کلاسیک، بدون کلام و شناخته شده به عنوان برترین شکل هنر، انتخاب پرطرفداری است.
تحقیقی آشکار کرده است که میزان تاثیر موسیقی دورهی باروک بر عملکرد بسیار قابل توجه است. با این حال همهی موسیقیهای کلاسیک تاثیر مشابهی ندارند.
مثلا موسیقی ظریف «برای الیزه» اثر بتهوون مناسبتر از موسیقی پر پیچ و خم و مهیج «توکاتا و فیوگ» باخ است.
موسیقی الکترونیکی
صدای پسزمینه از نوع موسیقی الکترونیک امبینت (Ambient)، نیاز ما را بلافاصله برطرف میکند
و در عین حال باعث جلب توجه نمیشود. این نوع موسیقی حالتی تکرارشونده دارد، ولی تکراری از نوع خوب.
برعکس فراز و نشیب یک قطعهی موزون، تولیدکنندگان این سبک معمولا به دنبال خلق «گریز صوتی» هستند
که در آن چند ملودی برجسته به صورت پشتسر هم و بر اساس ملودی قبلی ایجاد میشوند.
در این نوع موسیقی، نقطهی ثقل آهنگ به تمرکز شما کمک میکند و در عین حال بخشهای تکراری آن موجب حواسپرتی نمیشوند.
موسیقی بازیهای ویدیویی
سازندگان این بازیها میدانند که موسیقی ایدهآل برای بسیاری از موقعیتها، موسیقیای است
که تجربهی بازی را واقعیتر کند و در عین حال باعث پرت شدن حواس نشود.
یکی از پرطرفدارترین پیشنهادهای تاریخ برای «موسیقیای که به تمرکز کمک میکند» در ردیت،
آهنگ سری بازیهای سیمسیتی (SimCity) است، که کاملا مناسب است.
این موسیقی طوری طراحی شده که در عین لذتبخش بودن، آنقدر ملایم باشد که تمرکز لازم برای انجام فعالیتهای بازی را بر هم نزند.
اگر صدای خوانندهها موقع کار حواس شما را پرت نمیکند، موسیقی باکلام را هم امتحان کنید.
از هر سبک موسیقی میتوان استفاده کرد، فقط به خاطر داشته باشید که صدای پسزمینه نکتهی اصلی برای تمرکز بر کار است.
بدون موسیقی (صدای پس زمینه)
اگر این روش نوظهور جوانان امروزی برایتان جالب نیست، نگران نباشید؛ گاهی موسیقی شیرینِ سکوت از همه چیز بهتر است.
نویز معمولی
اگر در محیطی هستید که صداهای بلند در آن غیرقابلکنترلاند (مثل صدای ساختوساز)،
یک نویز سفید با بسامد پایین به عنوان صدای پسزمینه میتواند نجاتبخش باشد.
حالت بارانی
حتی اگر تابستان است و خورشید وسط آسمان میدرخشد، با پخش صدای باران وانمود کنید
بیرون دارد نمنم باران میبارد. به این شکل، حلقهای از توفان ملایم را اطراف خودتان درست کنید تا به تمرکزتان کمک کند.
منبع
تاثیر موسیقی بر هوش و خلاقیت کودکان